Aktualności

Orteza kolana – wszystko, co musisz wiedzieć

Orteza kolana służy do stabilizacji i zabezpieczenia stawu kolanowego, kiedy wymaga tego stan zdrowia pacjenta. Jako że staw kolanowy jest jedną z najbardziej obciążanych i narażonych na urazy struktur w ludzkim ciele, ortezy kolan są powszechnie stosowane. Wyjaśniamy, czym dokładnie są i w jaki sposób z nich korzystać. 

Co to jest orteza na kolano?

Orteza na kolano to specjalistyczny sprzęt ortopedyczny stosowany zewnętrznie. Jest przeznaczony dla osób narażonych na urazy kolana lub cierpiących na różnego typu dolegliwości – od zmian przeciążeniowych po zwichnięcia, a niekiedy nawet złamania. Orteza ma za zadanie:

• stabilizować kolano (ograniczać jego ruchomość do bezpiecznego zakresu),
• korygować ewentualne zniekształcenia,
• odciążać staw kolanowy i okoliczne struktury,
• niwelować dolegliwości (ból, obrzęk),
• chronić przed dalszymi urazami,
• wspomagać regenerację kolana. 
•  

Orteza może spełniać podobną funkcję jak gips, opatrunek uciskowy albo zwykły bandaż. W odróżnieniu od gipsu nie zawsze służy całkowitej immobilizacji stawu, ale chroni go przed dalszymi uszkodzeniami. Jest lżejsza niż opatrunek gipsowy, zapewnia pacjentowi większą mobilność, a dzięki możliwości jej zdejmowania sprzyja wczesnej rehabilitacji. Podobnie jak bandaż, orteza zabezpiecza zmianę, przeciwdziała obrzękom, jest komfortowa w użytkowaniu, ale zdecydowanie lepiej stabilizuje kończynę i pozwala na kontrolę jej ruchu.

Jakie są rodzaje ortez stawu kolanowego? 

Istnieje kilka rodzajów ortez, które – ze względu na przeznaczenie – różnią się konstrukcją i materiałami, z jakich są wykonywane. 

Ortezy sztywne (twarde)

Są wykonywane z włókna węglowego lub szklanego, z elementami aluminiowymi. Stanowią zwykle alternatywę dla gipsu. Całkowicie unieruchamiają staw po ciężkich urazach lub zabiegach chirurgicznych, ale często dają możliwość regulacji kąta zgięcia (tzw. zegar), co pozwala kontrolować ustawienie stawu i zakres jego ruchu w zależności od etapu leczenia.

Ortezy elastyczne (miękkie)

Powstają ze specjalnych dzianin lub z neoprenu. Stosuje się je zamiast opasek uciskowych w przypadku lekkich urazów czy obrzęków, a także w celach profilaktycznych (zabezpieczają kolano przed potencjalną kontuzją). Odciążają staw kolanowy i w pewnym stopniu go stabilizują. Są bardzo lekkie, nie ograniczają ruchu. 

Ortezy półsztywne

Zwykle stanowią jednolity kawałek materiału z wszytymi do niego szynami, choć mogą też mieć np. metalowe zawiasy odtwarzające naturalne ruchy stawu. Takie ortezy usztywniają kolano i stabilizują staw lepiej niż ortezy miękkie, ale pozwalają na większy zakres ruchu niż ortezy twarde. Często stosuje się je w celach profilaktycznych.

Ortezy kolana można podzielić także ze względu na zakres działania. Niektóre z nich skupiają się wyłącznie na stawie kolanowym i takie można stosować np. po urazach czy przy problemach z aparatem mięśniowym w okolicy kolana. Istnieją też jednak ortezy KAFO obejmujące całą kończynę, których rolą jest m.in. stabilizacja stawu przy schorzeniach neurologicznych.

O wyborze typu ortezy decyduje oczywiście lekarz, w zależności od tego, jaki jest stan zdrowia pacjenta (typ i stopień urazu) i jakie są jego potrzeby. Niezależnie od wyboru chodzenie w ortezie kolana jest znacznie bardziej komfortowe niż noszenie gipsu. Ortezy wykonuje się z lekkich, przewiewnych, hipoalergicznych materiałów. Dzięki możliwości ich zdejmowania łatwo jest utrzymać higienę ciała, pielęgnować patologicznie zmieniony obszar, rehabilitować kolano i obserwować postęp leczenia.

W jaki sposób działa orteza kolana?

Orteza kolana działa poprzez mechaniczne wsparcie stawu, które pomaga kontrolować jego ruch, stabilizować uszkodzone struktury oraz zmniejszać obciążenie podczas chodzenia czy innych aktywności. Jej konstrukcja – zależnie od typu – może ograniczać zakres zgięcia i wyprostu, chronić przed niekontrolowanymi ruchami bocznymi lub całkowicie unieruchamiać kolano. 

Zakładanie ortezy na kolano objęte patologicznymi zmianami chroni je przed ryzykiem dalszych uszkodzeń, zmniejsza dolegliwości bólowe i pozwala zredukować stan zapalny. Terapeutyczna kompresja, jaką zapewnia tego typu sprzęt ortopedyczny, pozwala znieść obrzęk stawu i poprawia jego ukrwienie. Noszenie ortezy zgodnie z wytycznymi lekarza czy fizjoterapeuty przyspiesza proces regeneracji tkanek i umożliwia powrót do zdrowia, i to przy zachowaniu znacznego stopnia naturalnej aktywności.

Kiedy warto nosić ortezę na kolano?

Lekarz może zalecić pacjentowi noszenie ortezy kolana w wielu sytuacjach klinicznych, które wymagają stabilizacji, odciążenia lub kontroli ruchu stawu. 

Urazy (skręcenia, stłuczenia)

Ortezy kolana stosuje się najczęściej przy stłuczeniach i skręceniach stawu kolanowego. Rzadziej są wykorzystywane przy takich urazach jak zwichnięcia czy złamania, choć zdarza się, że przy niewielkich uszkodzeniach tego typu można zastąpić gips ortezą, zwłaszcza na późniejszym etapie leczenia. Wskazaniem do zastosowania ortezy mogą być urazy więzadeł (np., krzyżowych, odpowiadających za stabilność kolana), łąkotek lub mięśni. 

Stany pooperacyjne

Zakładanie ortezy na kolano jest wskazana po operacjach stawu kolanowego, takich jak artroskopia, rekonstrukcja więzadeł, endoprotezoplastyka (czyli wymiana uszkodzonego stawu na jego protezę), stabilizacja rzepki czy przeszczepy chrzęstne (w obrębie chrząstki stawowej). Wówczas kontrola zakresu ruchu w stawie, jaką zapewnia orteza, jest kluczową kwestią.

Przewlekłe dolegliwości

Orteza kolana przynosi ulgę w bólu przy schorzeniach przewlekłych, np. przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, zmianach zwyrodnieniowych, chondromalacji (rozmiękaniu) chrząstki. Pomocna jest także w przypadku chorób neurologicznych (np. stwardnienia rozsianego), kiedy dochodzi do osłabienia mięśni wokół kolana. 

Profilaktyka

Noszenie ortezy kolana zaleca się profilaktycznie w przypadku, gdy staw kolanowy jest narażony na duże przeciążenia. Dotyczy to np. sportowców, osób pracujących fizycznie. Warto też zabezpieczać ortezą kolano, które jest osłabione na skutek przebytych wcześniej chorób czy kontuzji, np. przy niestabilności rzepki. 

Czy istnieją przeciwwskazania do zastosowania ortezy?

Choć ortezy kolana są nowoczesnym, wygodnym i bezpiecznym sposobem zaopatrzenia stawu kolanowego, istnieją pewne przeciwwskazania do ich użytkowania. Należą do nich:

• zaawansowane żylaki kończyn dolnych,
• ostre zapalenie stawu, infekcje, otwarte rany,
• znaczne deformacje stawu kolanowego, uniemożliwiające dopasowanie ortezy,
• zaawansowana cukrzyca.

Możliwe przeciwwskazania do stosowania ortez są jeszcze jednym powodem, dla którego o wyborze takiego zaopatrzenia ortopedycznego zawsze powinien decydować lekarz. Nigdy nie należy nosić ortezy na kolano bez konsultacji ze specjalistą.

W jaki sposób nosi się ortezę kolana?

Pacjenci, którzy uzyskają zlecenie na zaopatrzenie ortopedyczne, zwykle zastanawiają się, jak nosić ortezę na kolano. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Jak zakładać ortezę na kolano?

Pacjent zawsze otrzymuje indywidualny instruktaż zakładania ortezy w gabinecie lekarza lub fizjoterapeuty. Zgodnie z ogólnymi zasadami istotne jest ustawienie kolana w odpowiedniej pozycji, precyzyjne umieszczenie ortezy we właściwym miejscu i zapięcie pasków w określonej przez specjalistę kolejności. Orteza musi być dokładnie dopasowana, aby nie przesuwała się w czasie ruchu. Zakłada się ją na gołe ciało lub na cienką warstwę dopasowanej odzieży, np. specjalną neoprenową pończochę. Czy ortezę można zakładać na spodnie? Nie, ponieważ nie zapewni wówczas odpowiedniej stabilizacji, a jej użytkowanie będzie niekomfortowe.

Czy w ortezie można chodzić do pracy?

Decyzję w tej sprawie podejmuje lekarz w zależności od typu leczonej zmiany, samopoczucia pacjenta, charakteru wykonywanej przez niego pracy. W niektórych przypadkach nie ma przeciwwskazań, by pacjent pozostał aktywny zawodowo w okresie rekonwalescencji. W innych lekarz proponuje długie zwolnienie, nawet do czasu całkowitej regeneracji tkanek. 

Czy jazda samochodem w ortezie na nodze jest możliwa?

Odpowiedź jest niejednoznaczna. Przy twardej ortezie prowadzenie auta często jest niewskazane, a nawet niebezpieczne. Zdarzają się także urazy, po których lekarz odradza jakiekolwiek obciążanie chorej kończyny, nawet jeśli orteza nie utrudnia obsługi samochodu. Nie ma przeciwwskazań do prowadzenia w wielu przypadkach zastosowania miękkich i półtwardych ortez.

Czy w ortezie można chodzić bez kul?

Pacjent nie musi używać kul przy lekkich urazach lub na etapie rekonwalescencji, na którym staw jest już częściowo stabilny, a jego obciążanie nie powoduje bólu. Dodatkowego podparcia nie potrzebują też osoby, które noszą ortezę profilaktycznie. Kulami trzeba się wspomagać przy świeżym urazie lub tuż po operacji – przy silnym bólu, obrzęku lub niestabilności, a także wówczas, gdy lekarz zaleca maksymalne ograniczenie obciążania stawu.

Czy należy spać w ortezie?

To zależy od urazu, etapu leczenia, a przede wszystkim zaleceń lekarza. W niektórych przypadkach spanie w ortezie jest konieczne, w innych – lepiej zdjąć ją na czas nocnego wypoczynku. Specjalista może zalecić spanie w ortezie po świeżym urazie lub tuż po zabiegu operacyjnym, gdy istnieje ryzyko przemieszczenia struktur stawu podczas obracania się we śnie. Zazwyczaj nie trzeba spać w ortezie na późniejszym etapie rekonwalescencji.

Gdzie kupić ortezę i ile to kosztuje?

Ortezy seryjne można nabyć w specjalistycznych sklepach medycznych. Warto zainwestować w model wykonany na indywidualne zamówienie (w niektórych przypadkach jest to wręcz konieczne), zwłaszcza gdy zmiana jest poważna lub orteza ma posłużyć pacjentowi przez dłuższy czas. Wyboru rozwiązania należy dokonać po konsultacji z lekarzem, który oceni zapotrzebowanie na zaopatrzenie ortopedyczne w indywidualnym przypadku.

Cena ortezy kolana zależy od jej typu, materiałów, z których została wykonana, renomy producenta. Lepiej nie oszczędzać na sprzęcie, od którego zależy sprawność stawu kolanowego. Ortezy są niekiedy dość drogie, ale pacjent może ubiegać się o refundację z NFZ lub PFRON.